Phân tích những nét đặc sắc của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân thể hiện trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”.

Phân tích những nét đặc sắc của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân thể hiện trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”.

“Ông là nhà văn đứng hẳn ra một phái riêng, cả về lối văn lẫn về tư tưởng”, đúng như lời tôn vinh của Vũ Ngọc Phan, Nguyễn Tuân luôn được độc giả biết đến với tư cách là một nghệ sĩ lớn có phong cách nghệ thuật độc đáo. Có thể nói, thực hiện tâm niệm “viết đúng cái tạng riêng của mình” nên Nguyễn Tuân – người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp (Nguyễn Đình Thi)  đã tạo cho mình một phong cách độc đáo, khó trộn lẫn được. Chỉ với đoạn trích “Người Lái đò sông Đà”, độc giả phần nào cảm nhận được phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân.

Phong cách nghệ  thuật của nhà văn thể hiện tài nghệ của người nghệ sĩ ngôn từ trong việc đem đến cho người đọc một cái nhìn mới mẻ, chưa từng có về cuộc sống, về con người thông qua những hiện tượng nghệ thuật độc đáo và những phương thức, phương tiện thể hiện đặc thù, in đậm dấu ấn cá nhân của chủ thể sáng tạo. Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân có thể thâu tóm trong một chữ “Ngông”. Ông muốn chơi ngông bằng văn chương dựa trên sự tài hoa, uyên bác. Văn Nguyễn Tuân là văn khoe tài hoa, uyên bác. Ông muốn đứng từ đỉnh cao của tài hoa uyên bác mà ngông ngạo với đời. Thật đúng với Nguyễn Công Chứ khi xưa từng viết:

“ Trời đất cho ta một cái tài

Giắt lưng dành để tháng ngày chơi”.

Đọc “Người lái đò sông Đà”, độc giả cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước của Nguyễn Tuân. Qua tác phẩm, nhà văn có dịp ca ngợi phong cảnh Tây Bắc “vừa hùng vĩ, uy nghiêm, vừa tuyệt vời thơ mộng”, ca ngợi con người Tây Bắc thông minh, tài trí và dũng cảm trong công cuộc xây dựng đất nước. Có thể khẳng định, viết tùy bút này, Nguyễn Tuân có dịp tìm được “chất vàng” của thiên nhiên Tây Bắc, nhất là “chất vàng mười” của con người Tây Bắc. Dòng sông Đà hiện lên không chỉ biểu hiện cho sức mạnh của con người mà nó còn là dòng sông lịch sử của dân tộc.

Nguyễn Tuân là nhà văn có kiến thức uyên thâm. Viết về sông Đà, nhà văn có dịp thể hiện ưu thế nổi bật ấy của mình. Với việc vận dụng sáng tạo tri thức của ngành địa chất, khảo cổ học. Nguyễn Tuân đã đem tới những hiểu biết sinh động, lí thú về lai lịch của con sông Đà. Bằng sự quan sát tỉ mỉ, có cái nhìn riêng độc đáo, với Nguyễn Tuân con sông Đà hiện lên với hai nét tính cách hung bạo và trữ tình.

Phân tích những nét đặc sắc của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân thể hiện trong tùy bút "Người lái đò Sông Đà".

Phân tích những nét đặc sắc của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân thể hiện trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”.

Với tính cách hung bạo, Nguyễn Tuân khéo léo miêu tả sông đà có những quãng hẹp. Hai bờ đá dựng thành vách tạo nên vẻ những khoảng sâu,tối và lạnh. Bằng hình ảnh so sánh, liên tưởng bất ngờ đã làm nổi bật sự hiểm trở của sông Đà. Có thể nói, cảnh bờ sông Đà ở thượng nguồn toàn những quần thể đá lô xô nhấp nhô, đá tiếp đá, chất chồng lên nhau đã phần nào cho thấy tính chất hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của con sông này.

Đọc thêm  Phân tích bài thơ Thương vợ của Tú Xương.

Không chỉ có vậy, sông Đà còn có nhiều mặt ghềnh nguy hiểm, những cái hút nước khủng khiếp chết người. Ông viết “dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm”. Sự lặp lại theo hình thức vắt nối của ngôn từ kết hợp với cấu trúc câu trùng điệp có tác dụng lột tả sự tiếp nối liên tiếp của các hiện tượng thiên nhiên dữ dội diễn ra trên con sông Đà. Nhà văn tiếp tục gây áp lực liên hệ thần kinh người đọc bằng cách bắt họ phải tự “chiêm nghiệm” cái cảm giác lạ lùng này. Nguyễn Tuân tưởng tượng một nhà quay phim táo tợn nào đó đã “dũng cảm ngồi vào một cái thuyền thúng tròn vành rồi cho cả thuyền cả máy quay xuống đáy cái hút sông Đà”. Từ đáy cái hút nước, nhà quay phim lia ngược ống kính lên quay cảnh cả khối nước như “khối pha lê xanh như sắp vỡ tan ụp vào cả máy cả người quay phim cả người đang xem”. Ở chi tiết nghệ thuật này, Nguyễn Tuân đã vận dụng sáng tạo ngôn ngữ điện ảnh để đặc tả cái hút nước chết người của sông Đà.

Sông Đà có 73 thác nước, trong đó có nhiều thác dữ dội. Cảnh thác dữ được nhà văn miêu tả từ xa đến gần, bằng cả hình ảnh thị giác và thính giác. Theo cách viết của nhà văn, chúng ta thấy sông Đà lúc này như một loại thủy quái khổng lồ, lắm mưu nhiều kế, bày ra bao mẹo lược xảo quyệt để sẵn sàng nhấn chìm con thuyền, giết chết con người. Như một dũng tướng hiếu chiến, Đà giang “đã giao việc cho mỗi hòn đá” có mặt ở đây. Khi thì đá ẩn nấp, mai phục để vồ lấy thuyền, lúc lại vừa miếng đánh du kích, đánh đòn tỉa, đòn âm. Khi thì quay vòng đán quật trở lại theo lối v hồi, lúc lại liều mạng, xông xáo đánh tới tấp tứ phía “vào sát nách mà đá trái mà thúc gối vào bụng và hông thuyền”. Miêu tả sông Đà bày thạch trận, nhà văn sử dụng linh hoạt tri thức của ngành võ thuật, quân sự. Ở góc độ ngôn từ, Nguyễn Tuân sử dụng dày đặc những động từ mạnh. Bằng thủ pháp nhân hóa, so sánh, liên tưởng độc đáo, nghệ thuật miêu tả sông Đà có diện mạo và tâm địa vô cùng nham hiểm, xảo quyệt. Ở phương diện hung bạo, Đà giang là “kẻ thù số một của con người”.

Ở thượng nguồn, sông Đà hung bạo, chết người là thế nhưng ở phía hạ lưu, sông Đà hiện ra trong cảm quan nghệ thuật của Nguyễn Tuân thật trữ tình. Với hình ảnh so sánh mới lạ, giàu giá trị thẩm mĩ, với câu văn mềm mại, trữ tình, Nguyễn Tuân đã làm nổi bật vẻ đẹp thơ mộng của con sông. Không còn là dòng sông vô tri của thế giới tự nhiên, Đà giang lúc này đẹp vẻ đẹp rạng ngời của một “tiên nữ giáng trần” (Nguyễn Quang Trung). Sử dụng sáng tạo ngôn ngữ hội họa, nhà văn miêu tả con sông thật thi vị biết chừng nào. Gián tiếp qua những ý văn , độc giả cảm nhận được tình yêu quê  hương tha thiết của Nguyễn Tuân. Thoai thoải triền sông phía hạ lưu là hình ảnh những nương ngô tươi tốt, là hình ảnh những đồi cỏ gianh đang trổ những búp nõn tươi non. Còn nữa, ấy là những hình ảnh đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm, rồ hình ảnh những đàn cá dầm xanh quẫy vọt lên mặt sông hụng trắng như bạc rơi thoi. Quả thực, những chi tiết nghệ thuật này đã nối kết, cộng hưởng với nhau để làm nổi bật vẻ đẹp bình dị mà thi vị của sông Đà. Gợi tả vẻ đẹp thơ mộng và hiền hòa của sông Đà, tác giả muốn khắc sâu tính cách trữ tình của con sông. Với vẻ đẹp trữ tình, sông Đà lại trở thành “người cố nhân”. Và để gợi tả vẻ đẹp này của con sông, tác giả sử dụng nhiều tính từ, đặc biệt là các hình ảnh so sánh gợi cảm, độc đáo.

Đọc thêm  Phân tích truyện ngắn Tinh thần thể dục của Nguyễn Công Hoan

Trong tác phẩm, hình tượng ông lái đò hiện lên thật đẹp. Trong ngôn ngữ miêu tả của nguyễn Tuân, hình như môi trường sông nước đã góp phần làm nên vẻ đẹp ngoại hình đặc thù của ông lái đò. Theo lời văn của Nguyễn Tuân, mặc dù ở độ tuổi bảy mươi, nhưng ông lái đò vẫn ngời lên vẻ dẻo dai về sức lực. Nguyễn Tuân vận dụng ngôn ngữ điêu khắc chạm khắc sinh động bức phù điêu về ông lái đò. Ông lái đò hiện lên với vẻ đẹp thông minh tài trí, dũng cảm và là người có phong thái ung dung nghệ sĩ. Xây dựng hình tượng ông lái đò, Nguyễn Tuân đã sử dụng linh hoạt vốn ngôn từ độc đáo của mình. Ông linh hoạt trong việc sử dụng các động từ, tính từ, phối hợp nhịp nhàng ngôn ngữ văn chương với chuyên ngành văn hóa nghệ thuật khác để chạm khắc nét chân dung ông lái đò. Có thể khẳng định, viết tùy bút “ Người lái đò sông Đà” nói chung, hình tượng ông lái đò nói riêng, Nguyễn Tuân đã có dịp  chứng tỏ với bạn đọc tài năng sử dụng ngôn ngữ biến hóa, linh điệu của mình. Ông xứng đáng với danh hiệu “nhà luyện đan ngôn từ”, “ông lái đò chữ nghĩa” (Nguyễn Quang Trung).

Nguyễn Tuân có ý thức tạo nên tình huống đầy thử thách để nhân vật bộc lộ tự nhiên những phẩm chất đáng quý của mình. Nói rõ hơn, nhà văn đã đặt nhân vật ông lái đò vào cuộc sống đầy cam go với Đà Giang hung bạo, nham hiểm. Bằng cách này, vẻ tài trí, lòng dũng cảm của nhân vật phải bộc lộ một cách tự nhiên và đầy thuyết phục.

Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ lớn luôn hấp dẫn bạn đọc vớ những trang văn tỏa sáng vẻ đẹp tài hoa uyên bác. Văn xuôi Nguyễn Tuân giàu hình ảnh, nhạc điệu, từ vựng phong phú, chính xác  với những tìm tòi, sáng tạo mới lạ trong cách ví von so sánh, trong cách đặt câu, dùng từ. Chỉ với tác phẩm, “Người lái đò sông Đà, độc giả đã cảm nhận được phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *