Phân tích bài Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp

Phân tích bài Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp.

Từ trước đến nay, việc học luôn được coi trọng và đặt lên hàng đầu. Học như thể nào? Học cái gì?… vấn đề này đã được cha ông ta bàn luận từ nhiều đời. “Bàn về phép học” của La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp là một ví dụ điển hình. Đó là ý kiến tuy ngắn gọn nhưng rất sâu sắc, không chỉ áp dụng ở thời bấy giờ mà đến bây giờ tác phẩm vẫn như kim chỉ nam định hướng về nếp học.

Đoạn trích “Bàn về phép học” được trích trong bản tấu Nguyễn Thiếp dâng lên vua Quang Trung vào tháng 8 năm 1791. Bài tấu bàn về ba việc mà bậc quân vương nên biết: quân đức, quân tâm và học pháp. “Bàn về phép học” thuộc phần thứ 3 của bản tấu. “Bàn về phép học” của Nguyễn Thiếp thuộc văn bản nghị luận trình bày, đề nghị một vấn đề, chủ trương, chính sách thuộc lĩnh vực giáo dục – đào tạo con người. Tác phẩm có bố cục làm ba phần. Mỗi phần là một luận điểm mà tác giả muốn đề cập đến.

Luận điểm thứ nhất tác giả nêu ra mục đích của việc học đó là học học để làm người. Nguyễn Thiếp đã dùng câu châm ngôn quen thuộc nhấn mạnh bằng cách nói phủ định hai lần: “ Ngọc không mà không thành đồ vật; người không học không biết rõ đạo”. Khái niệm học được giải thích băng hình ảnh so sánh cụ thể, dễ hiểu, đồng thời làm tăng sức thuyết phục cho độc giả.

Khái niệm “đạo” vốn trừu tượng, phức tạp được giải thích thật ngắn gọn và rõ ràng. Đạo là lẽ đối xử hằng ngày với mọi người. Vì vậy mục đích chân chính của người học  là học để làm người. Nguyễn Thiếp coi trọng đạo học. Đây là mục đích học tập đúng đắn, bởi mục đích cơ bản và cuối cùng của việc học chính là để làm người. Không nên chỉ bó hẹp trong cái nghĩa đạo đức, mà còn phải hiểu rộng ra nó bao gồm cả đạo đức và kiến thức. Hai yếu tố này gắn bó khăng khít với nhau, không thể tách rời.

Phân tích bài Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp

Phân tích bài Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp

Sau khi xác định mục đích của việc học, tác giả soi vào thực tế đương thời để phê phán những biểu hiện sai lệch trong việc học, đó là lối học chuộng hình thức và lối học chuộng danh lợi. Lối học chuộng hình thức tức là học thuộc câu chữ một cách thụ động, máy móc mà không hiểu nội dung. Lối học cầu danh lợi là học để có danh tiếng, được trọng vọng, được nhiều lợi lộc. Nguyễn Thiếp quan niệm lối học hình thức và lối học cầu danh lợi là lối học thuộc câu chữ mà không hiểu nội dung, chỉ có cái danh mà không hiểu thực chất, học để có danh tiếng, được trọng vọng, nhà nhã, được nhiều lợi… Chính lối học lệch lạc, sai trái ấy làm cho kẻ trên, người dưới đều thích sự chạy chọt, luồn cúi, không có thực chất đẫn đến cảnh nước mất, nhà tan. Cụ thể trong lịch sử nước ta như vua: Lê Cảnh Hưng, Lê Chiêu Thống, Chúa Trịnh Sâm,… đều là loại vua chúa bù nhìn, dâm loạn, tầm thường và bán nước. Bằng lời lẽ chân thực, thẳng thắn, Nguyễn Thiếp đã phê phán lối học hình thức và cầu danh lợi, đồng thời chỉ rõ tác hại của lối học này.

Đọc thêm  Phân tích đoạn trích Nước Đại Việt ta (trích Bình Ngô đại cáo) của Nguyễn Trãi

Thẳng thắn phê phán lối học hình thức và lối học cầu danh lợi, đến luận điểm thứ ba, tác giả đã đưa ra những chính sách khuyến học, nội dung và phương pháp học đúng đắn. Nguyễn Thiếp khuyên vua Quang Trung mở thêm trường học đến tận phủ, huyện; mở thêm trường công và trường tư; mở rộng thành phần người học; tạo điều kiện thuận lợi cho người học. Nhân dân ta vốn có truyền thống hiếu học biết bao tấm gương sáng trong học tập. Thời chiến tranh vẫn có lớp bình dân học vụ – xóa mù chữ. Thật đáng khâm phục, ở ba thế kỉ trước, Nguyễn Thiếp đã có những chính sách khuyến học rất đúng đắn.

Nói về nội dung dạy của thầy, tác giả khẳng định phép dậy lấy của Chu Tử làm chuẩn. Đó là sách vở kinh điển của đạo Nho và các bậc thánh hiền thời bấy giờ. Còn về phép học, Nguyễn Thiếp định hướng học từ thấp lên cao, học những điều cơ bản, học phải đi đôi với hành. Sự cần thiết của việc học cần phải ứng dụng để hiểu sâu, hiểu kĩ mọi vấn đề, không áp dụng thì sẽ mau quên, không hiểu sâu sắc vấn đề.

Kế sách mà Nguyễn Thiếp dâng cho vua Quang Trung thật là những lời tâm huyết xuất phát từ  quyền lợi quốc gia, trong sự nghiệp an dân trị quốc. Tầm nhìn ấy có chiều rộng,chiều sâu, về một chiến lược lâu dài chứ không ngày một ngày hai mà làm được. Vua Quang Trung xem Nguyễn Thiếp như một người tri ân mới triều khiến vào Phú Xuân bàn quốc sự. Rất tiếc, triều đạo Quang Trung mở ra không được bao lâu, do đó chương trình trân hung vẫn còn dang dở, dù sao quan điểm của Nguyễn Thiếp vẫn là những viên gạch vững chắc đầu tiên trong nền tảng lí luận giáo dục của nước nhà. Đó là những chủ trương, phương pháp mới tác giả đưa ra ngắn gọn, chưa thật cụ thể nhưng rất đúng đắn, rất tiến bộ trong hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, khi việc học đang bị ngưng trệ, hình thức hóa và biến chất. Lời khuyên không những có ý nghĩa giáo huấn người đương thời mà đến nay, nó vẫn có ý nghĩa thời sự nóng bỏng. Cuối cùng ông chốt lại tác phẩm bằng cách nêu ra tác dụng của phép học. Học để làm người tốt, học để biết và làm, học cho rộng nhưng phải nắm cho gọn để góp phần hung thịnh đất nước.

Đọc thêm  Phân tích truyện ngắn "Tôi đi học" của Thanh Tịnh.

Bằng cách lập luận chặt chẽ, luận điểm rõ ràng, lí lẽ xác đáng, lời văn khúc triết, chân thật, thẳng thắn thể hiện trí tuệ, bản lĩnh, nhận thức tiến bộ, tấm lòng của một tri thức chân chính đối với đất nước Nguyễn Thiếp đã nêu lên quan niệm tiến bộ của ông về việc học.

“Bàn về phép học” là một tác phẩm hay và có ý nghĩa to lớn về việc học. Tác phẩm không chỉ có giá trị ở thời xưa mà đến nay nó vẫn là đề tài mang tính thời sự. Tác phẩm khép lại để lại cho độc giả những bài học vô cùng quý giá. Học cho chính bản thân mình, học để xây dựng đất nước.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *